Tiểu luận cuối kỳ                                    Trịnh Mai Phương - K55A Việt Nam học

A. MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài:

“ Muốn biết tinh thần Việt Nam chân chính, muốn tìm hiểu cái nguồn sống chảy trong máu dân tộc, chúng ta phải tìm đến văn chương của dân chúng tuy bình dị nhưng bộc lộ được hết những ý nghĩ tình cảm và hoạt động của mọi người”(Nguyễn Đình Thi)

Ca dao trữ tình Việt Nam đã hấp dẫn người đọc qua bao thời đại, tìm về với ca dao là tìm về cội nguồn dân tộc, tìm về kho nhân văn có mồ hôi, nước mắt và nụ cười của bao thế hệ. Trong hành trình trở về với cội nguồn ấy, không thể nào bỏ qua việc tìm hiểu nghệ thuật thơ ca dân gian.

“Văn học nhận thức thế giới qua hình tượng nghệ thuật”. Thế giới nghệ thuật trong ca dao cũng phong phú nhờ thủ pháp ẩn dụ và xây dựng biểu tượng nghệ thuật. Cũng với những thủ pháp nghệ thuật này, trường liên tưởng ngữ nghĩa được mở rộng đem lại mầu sắc đa dạng trong những lời ca dao dân ca. Đây cũng chính là thủ pháp nghệ thuật mang nét đặc trưng tiêu biểu của thể loại thơ ca trữ tình dân gian. Một hệ thống những biểu tượng thiên nhiên đã ra đời, trong các biểu tượng về các loài vật nổi bật lên hệ biểu tượng chim.

              “Ngay từ buổi đầu dựng nước, con người đã luôn nuôi ước vọng được vượt ra khỏi không gian quanh mình, được tung cánh lên bầu trời, được tự do như loài chim trong không trung. Hình ảnh loài chim Lạc đã gắn bó với người VN ngay từ thuở ban đầu ấy”. (Nguyễn Cử, Lê Trọng Trải và Karen Phillipps, " Chim Việt Nam") Và hình ảnh những cánh chim trời tự do bay trong không trung, hay cặm cụi kiếm mồi dưới mặt đất đã rất quen thuộc với hình ảnh làng quê Việt Nam xưa, và rất tự nhiên,những cánh chim ấy bay vào trong những câu ca dao trữ tình, thành những mô tip nghệ thuật đầy ý nghĩa.Chọn phân tích hệ biểu tượng chim trong thơ ca dân gian, người viết muốn bước đầu tìm hiểu đặc trưng nghệ thuật của thể loại ca dao trữ tình Việt Nam, từ đó thực hiện “một cuộc du ngoạn trong tâm hồn nhân dõn”, để hiểu được tài năng, trí tuệ sáng tạo và vẻ đẹp tâm hồn tinh tế, phong phú, đầy chất thơ của con người Việt Nam. Bên cạnh đó, “ca dao là kho trí tuệ của nhân dân”