Từ khi ra đời, và trong suốt quá trình phát triển, Nhà nước đã rất quan tâm, chú trọng đến quản lý lĩnh vực hải quan bằng pháp luật; không ngừng đổi mới, hoàn thiện công cụ pháp luật hải quan. Trong những năm đầu, khi Nhà nước chưa kịp ban hành pháp luật mới, Chủ tịch Chính phủ lâm thời ra ngay Sắc lệnh số 26/SL ngày 10-9-1945 giữ nguyên những luật lệ cũ về thuế quan và thuế gián thu, và cùng ngày ra Sắc lệnh số 27/SL thành lập Sở Thuế quan và Thuế gián thu(tiền thân của Hải quan Việt Nam) với vai trò “đảm nhiệm công việc của Sở Tổng Thanh tra độc quyền muối và thuốc phiện và các Sở Thương chính Bắc, Trung và Nam bộ”(của thực dân Pháp), nhiệm vụ “thu các quan thuế nhập cảng và xuất cảng; thu các thuế gián thu…”; ngày 08-11-1946, Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra Nghị quyết về chủ quyền quan thuế và ngoại thương của nước Việt Nam.v.v… Tuy nhiên, do những nguyên nhân khách quan, nhất là trong điều kiện thời chiến, với cơ chế điều hành chiến tranh, nên từ năm 1945 cho đến năm 1985, QLNN bằng pháp luật lĩnh vực hải quan được tiến hành chủ yếu theo những chủ trương lớn của Đảng ở từng thời kỳ, và nhằm thể chế, bảo vệ và “chuyên chính” để thực hiện chính sách “độc quyền ngoại thương” của Nhà nước. Năm 1986, Đảng đề ra đường lối đổi mới, thực hiện “quản lý nhà nước bằng pháp luật chứ không chỉ bằng đạo lý”, đồng thời tiến hành đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước đã dẫn đến trong QLNN lĩnh vực hải quan có nhiều thay đổi. Quản lý nhà nước lĩnh vực hải quan từ chỗ là công cụ để thực hiện chính sách “Nhà nước độc quyền ngoại thương”, đã chuyển sang chủ yếu để thực hiện chính sách phục vụ, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động XNK, XNC, quá cảnh; bảo hộ, thúc đẩy sản xuất trong nước; bảo vệ chủ quyền an ninh quốc gia, an ninh kinh tế, an toàn xã hội; thúc đẩy quá trình Việt Nam tham gia ngày càng rộng rãi, sâu vào hội nhập kinh tế quốc tế.

Kết cấu đề tài:

Chương 2 Thực trạng quản lý nhà nước bằng pháp luật lĩnh vực hải quan

Chương III Luật Hải quan và Nghị định số

Chương IV của Luật Hải quan và Nghị định số