Chủ nghĩa tư bản là một hình thái ý thức xã hội ra đời và tồn tại sau hình thái phong kiến. Bên cạnh những mặt hạn chế, tiêu cực chủ nghĩa tư bản gây ra cho con người thì chủ nghĩa tư bản cũng có những đóng góp nhất định trên lĩnh vực kinh tế, thúc đẩy xã hội phát triển theo hướng tiến bộ. Chủ nghĩa tư bản ra đời từ thế kỉ XV cho đến nay đã trải qua ba thời kì phát triển : chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh, chủ nghĩa tư bản độc quyền tư nhân, chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước. Thế kỉ XX là giai đoạn chủ nghĩa tư bản thực hiện hai cuộc biến chuyển lớn từ chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh sang chủ nghĩa tư bản độc quyền và độc quyền tư nhân bắt đầu chuyển sang giai đoạn chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước.

Chủ nghĩa tư bản Nhật Bản thế kỉ XX cũng vừa mang những đặc điểm chung của chủ nghĩa tư bản thế giới vừa mang những đặc điểm riêng biệt. Thế kỉ XX, chủ nghĩa tư bản Nhật Bản trải qua bốn giai đoạn phát triển : cuối thế kỉ XIX đến 1917, giai đoạn hai từ 1917 đến 1945, giai đoạn ba từ 1945 đến 1973, giai đoạn bốn từ 1973 đến cuối XX.