Chính sách tiền lương có vị trí quan trọng trong hệ thống chính sách kinh tế xã hội của đất nước, là động lực để sử dụng có hiệu quả nguồn lao động. Tiền lương tối thiểu là một nội dung cơ bản và quan trọng nhất của chính sách tiền lương trong kinh tế thị trường. Tiền lương tối thiểu tham gia vào quá trình phân phối, điều tiết vĩ mô về tiền lương và thu nhập trên phạm vi toàn xã hội; đồng thời là yếu tố tham gia vào hình thành chi phí đầu vào của doanh nghiệp và phân phối theo kết quả đầu ra của sản xuất kinh doanh.

Trong kinh tế thị trường, tiền lương tối thiểu là một công cụ quản lý tiền lương quan trọng của Nhà nước nhằm điều tiết quan hệ cung - cầu lao động và bảo vệ quyền lợi của người lao động, góp phần ngăn chặn sự nghèo đói, tạo sân chơi cạnh tranh bình đẳng cho các doanh nghiệp, đây cũng được coi là một trong những chỉ báo quan trọng để xem xét nền kinh tế là nền kinh tế thị trường hay không.

Đối với nước ta, trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nhận thức về tiền lương tối thiểu trong kinh tế thị trường ngày càng rõ nét. Chính sách tiền lương ở Việt Nam nói chung và tiền lương tối thiểu nói riêng qua 5 lần cải cách và cải tiến đã không ngừng hoàn thiện, phù hợp với mỗi giai đoạn phát triển của đất nước, đã từng bước đổi mới theo định hướng thị trường, góp phần thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển dựa trên nguyên tắc coi tiền lương là yếu tố của sản xuất, là giá cả sức lao động được hình thành thông qua sự thoả thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động, phù hợp với quan hệ cung- cầu trên thị trường lao động.

Tuy nhiên, trong giai đoạn quá độ chuyển đổi từ cơ chế quản lý tập trung, bao cấp sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nền kinh tế nước ta ngày càng hội nhập sâu, rộng với kinh tế quốc tế thì tiền lương tối thiểu đối với các doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay cần được tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tế, đó là:

Thứ nhất, tiền lương tối thiểu còn thấp, mới đáp ứng khoảng 70% mức sống tối thiểu của người lao động và phân biệt theo loại hình doanh nghiệp (doanh nghiệp dân doanh, doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài) tạo ra sự cạnh tranh không bình đẳng trong việc hình thành chi phí nhân công là không phù hợp với nguyên tắc của kinh tế thị trường, nhất là khi Việt Nam đã là thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới, tiền lương được coi là một trong các yếu tố để xác định nền kinh tế thị trường.

Thứ hai, tiền lương tối thiểu, bao gồm từ cơ chế và nguyên tắc hình thành, xác định mức lương tối thiểu chưa được luật hóa rõ ràng, đầy đủ và thống nhất, đồng bộ, các căn cứ, tiêu chí điều chỉnh mức lương tối thiểu chưa được lượng hóa cụ thể dẫn đến việc điều chỉnh tiền lương tối thiểu trên thực tế chưa thực sự dựa trên các nguyên tắc của kinh tế thị trường. Trong điều kiện thị trường lao động ở nước ta mới được hình thành, việc thoả thuận tiền lương chưa trở thành thông lệ, người lao động luôn trong tình trạng bị ép tiền công thì tiền lương tối thiểu hiện nay chưa thực sự là công cụ tối ưu để bảo vệ người làm công ăn lương, góp phần xây dựng mối quan hệ lao động trong các doanh nghiệp ổn định, lành mạnh cùng phát triển.

Thứ ba, tiền lương tối thiểu đối với các doanh nghiệp hiện nay vẫn còn rằng buộc vào tiền lương tối thiểu đối với khu vực hưởng lương từ ngân sách (phụ thuộc vào khả năng cân đối của ngân sách nhà nước) dẫn đến bị sơ cứng, chưa thực sự điều chỉnh dựa trên quan hệ cung cầu lao động, không linh hoạt theo nguyên tắc của kinh tế thị trường, việc bảo vệ quyền lợi của người lao động bị hạn chế.

Các vấn đề bất cấp nêu trên tuy đã được đề cập ở một số đề tài nghiên cứu trước đây, nhưng mới chỉ dưới dạng phụ đề cho các vấn đề khác hoặc nghiên cứu riêng lẻ, độc lập, chưa tập trung nghiên cứu tổng thể, đồng bộ. Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện hệ thống tiền lương tối thiểu trong các doanh nghiệp ở Việt Nam” là rất cần thiết.

Trên cơ sở nghiên cứu, phân tích, đánh giá mặt được và mặt hạn chế của tiền lương tối thiểu do Nhà nước quy định, thực trạng tình hình thực hiện các quy định của nhà nước ở một số doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam và doanh nghiệp hoạt động theo Luật Doanh nghiệp và các yêu cầu đối với tiền lương tối thiểu trong nền kinh tế thị trường, của Tổ chức lao động quốc tế, khi Việt Nam tham gia Tổ chức Thương mại thế giới, đề tài khuyến nghị các nội dung cơ bản hoàn thiện tiền lương tối thiểu đối với các doanh nghiệp ở Việt Nam phù hợp hơn theo kinh tế thị trường, hội nhập kinh tế quốc tế, góp phần xây dựng mối quan hệ lao động trong các doanh nghiệp ổn định, lành mạnh cùng phát triển, gồm:

Kết cấu đề tài

Chương 1: Cơ sở lý luận về tiền lương tối thiểu đối với các doanh nghiệp

Chương 2: Thực trạng tiền lương tối thiểu trong các doanh nghiệp hiện nay ở Việt Nam

Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện tiền lương tối thiểu trong các doanh nghiệp ở Việt Nam