I. Mở đầu

1. Lí do chọn đề tài:

Ngày nay, khi mà mục tiêu của các quốc gia không chỉ dừng lại ở tăng trưởng kinh tế mà hướng tới phát triển bền vững thì vấn đề bảo vệ môi trường được đặt lên ngang hàng với tăng trưởng. Dù ở tầm vĩ mô như chiến lược, chính sách phát triển kinh tế hay ở tầm vi mô như dự án đầu tư, dự án kinh doanh thì việc cân nhắc và đánh giá ảnh hưởng, tác động của nó đến môi trường đều là cần thiết và vô cùng quan trọng. Những dự án chỉ hướng tới lợi ích kinh tế mà bỏ qua các tác động môi trường không đem lại sự phát triển bền vững và lâu dài cho địa phương và quốc gia. Chính vì vậy, hiện nay, tại nhiều quốc gia trên thế giới đã có quy định bắt buộc về việc cung cấp tài liệu về đánh giá tác động môi trường của dự án kèm theo hồ sơ về dự án. Nhu cầu đánh giá tác động môi trường do đó cũng trở nên cần thiết hơn. Tác động môi trường thường rất phức tạp trong việc đánh giá. Vì tùy theo quan điểm của mỗi bên cũng như lợi ích về mặt môi trường họ nhận được mà họ coi đó là tác động tích cực hay tiêu cực. Bên cạnh đó, tác động môi trường thường không chỉ ảnh hưởng lên một mặt cuộc sống mà thường có tác động tổng hợp, đồng thời và lâu dài lên nhiều khía cạnh như sức khỏe, năng suất, tiện nghi,… Vì thế, để đánh giá chính xác được các tác động này thì các nhà nghiên cứu phải sử dụng một loạt các phương pháp đánh giá giá trị môi trường khác nhau. Hiện nay, trên thế giới hệ thống các phương pháp này vẫn đang được nghiên cứu, mở rộng và hoàn thiện. Một trong các phương pháp được nhiều nhà nghiên cứu ưa thích do phạm vi nghiên cứu linh hoạt của nó trong việc đánh giá nhiều loại tác động môi trường và giá trị môi trường là phương pháp đánh giá ngẫu nhiên (Contigent valuation method) – CVM hay còn gọi là phương pháp phát biểu sự ưa thích. Nội dung chủ yếu của phương pháp này là thông qua việc sử dụng những cuộc điều tra và bảng hỏi để thu thập thông tin và thăm dò về mức giá sẵn lòng trả của các cá nhân cho những cải thiện môi trường. Những câu hỏi được đưa ra dựa trên những điều kiện thị trường mà người nghiên cứu nêu ra trong bảng hỏi. Do các câu trả lời là cơ sở của việc đánh giá giá trị môi trường nhưng lại hoàn toàn dựa trên các điều kiện giả định nên việc xây dựng bảng hỏi hợp lí, đảm bảo thu được thông tin chính xác và đáng tin cậy là yêu cầu hàng đầu khi sử dụng phương pháp CVM. Nghiên cứu việc vận dụng bảng hỏi trong phương pháp CVM vì thế có ý nghĩa trong việc xây dựng và hoàn thiện bảng hỏi, đáp ứng được yêu cầu của người nghiên cứu.

2. Mục đích nghiên cứu:

Mục đích chủ yếu của đề tài là phân tích việc vận dụng bảng hỏi trong phương pháp CVM thông qua việc làm rõ các vấn đề sau:

- Tìm hiểu sơ lược về phương pháp CVM, từ đó chỉ ra những yêu cầu về thông tin mà bảng hỏi cần thu được.

- Nghiên cứu về bảng hỏi, thiết kế bảng hỏi và đặc điểm vận dụng bảng hỏi trong nghiên cứu CVM

- Chỉ ra những ưu điểm và những tồn tại khi sử dụng bảng hỏi trong CVM và một vài gợi ý để khắc phục.

III. Kết luận:

Trong bất cứ một cuộc điều tra nào và để phục vụ mục đích nghiên cứu gì thì bảng hỏi vẫn là công cụ không thể thiếu để thu thập thông tin đầy đủ chính xác và hiệu quả. Đặc biệt trong nghiên cứu định giá môi trường – yếu tố khó lượng hóa, bảng hỏi có vai trò vô cùng quan trọng. Phương pháp cvm sử dụng bảng hỏi để tiến hành phỏng vấn ngẫu nhiên nhiều đối tượng về mức sẵn sàng chi trả của họ cho những giá trị lợi ích của môi trường để từ đó định giá được những lợi ích này. Do trên thực tế không tồn tại một thị trường có trao đổi, mua bán các giá trị này nên giá của các lợi ích môi trường không thể được xác định như những hàng hóa thông thường khác. Chính vì vậy, cvm thể hiện ưu thế của mình trong việc định giá một cách hợp lí và hiệu quả giá của các lợi ích môi trường dựa trên đánh giá chung của mọi người. Bảng hỏi chính là công cụ để thu được thông tin cơ sở, nền tảng đó. Tuy vậy, thực tế rằng việc thiết kế một bảng hỏi hoàn thiện là rất khó khăn. Những vấn đề phát sinh khi sử dụng bảng hỏi để tiến hành điều tra và xử lí số liệu thường bất ngờ và khó lường trước. Đặc biệt là đối với nghiên cứu đánh giá tác động môi trường – vấn đề còn khá mới mẻ và xa lạ với nhiều người dân. Vì thế, việc thiết kế bảng hỏi sao cho phù hợp, đơn giản, dễ hiểu đối với người trả lời mà vẫn có ý nghĩa, đầy đủ và đáp ứng được yêu cầu của người nghiên cứu là rất khó khăn.

Phần tìm hiểu và phân tích trên đây đưa ra những vấn đề chung trong việc thiết kế bảng hỏi và vận dụng cụ thể trong việc thiết kế bảng hỏi trong phương pháp cvm. Những phân tích, chú ý trong việc thiết kế bảng hỏi về cả nội dung và phân tích, đối với từng loại câu hỏi nhằm hỗ trợ cho việc hoàn thiện bảng hỏi, tránh những sai lầm thường gặp phải. Tuy vậy, việc phân tích vẫn còn nhiều hạn chế và chưa thể khái quát hết các vấn đề có thể gặp phải khi thiết kế bảng hỏi. Đề tài hi vọng đưa ra những hiểu biết tổng quát cần thiết nhất về phương pháp cvm, công cụ bảng hỏi và những gợi ý cần thiết để hoàn thiện bảng hỏi phục vụ nghiên cứu cvm.

Em xin cảm ơn thầy giáo – TS. Bùi Đức Triệu đã giúp đỡ em hoàn thành đề tài.

Tài liệu tham khảo:

- Giáo trình Lý thuyết thống kê (Nhà xuất bản Thống kê 2006)

- Tài liệu môn Điều tra xã hội học

- Luận văn thạc sĩ Kinh tế “Đánh giá giá trị giải trí và giá trị phi sử dụng của vườn quốc gia Ba Bể - Bắc Kạn” (Thạc sĩ Nguyễn Quang Hồng)

- Sức mạnh của thiết kế điều tra (Nhà xuất bản chính trị quốc gia 2006)

Đề án môn học Lý thuyết Thống kê

Đề tài: Vận dụng bảng hỏi trong phương pháp định giá ngẫu nhiên – CVM

Giáo viên hướng dẫn: TS. Bùi Đức Triệu

Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thu Hà

Lớp: Thống kê 46A

Khoa: Thống kê