Từ khi con người mới xuất hiện trên hành tinh đến ngày nay đã trải qua năm hình thái kinh tế xã hội, đó là: Thời kỳ công xã nguyên thuỷ, thời kỳ chiếm hữu nô lệ, thời kỳ phong kiến, thời kỳ tư bản chủ nghĩa và thời kỳ xã hội chủ nghĩa

Trong mỗi hình thái kinh tế xã hội được quy định bởi một phương thức sản xuất nhất định: Chính những phương thức sản xuất vật chất là yếu tố quyết định sự phát triển hình thái kinh tế xã hội và chủ nghĩa Mác - Lênin đã chứng minh mỗi phương thức sản xuất đều phải có sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất. Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất luôn tồn tại song song và tác động lẫn nhau để hình thành một phương thức sản xuất. Đây là hai yếu tố quan trọng quyết định tinh chấtkết cấu xã hội, quyết định sự vận động và phát triển của xã hội, lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất là hai mặt đối lập nhưng thống nhất biện chứng với nhau trong mỗi phương thức sản xuất. Trong đó lực lượng sản xuất là nội dung còn quan hệ sản xuất là hình thức xã hội của phương thức sản xuất: Do đó, mói quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất là mối quan hệ nội dung - hình thức, trong đó nọi dung quyết định hình thức và hình thức tác động trở lại nội dung. Nếulực lượng sản xuất mà tr. trong khi đó quan hệ sản xuất lại lạc hậu thì sẽ kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất. Ngược lại nếu quan hệ sản xuất tiến bộ trên lực lượng sản xuất thì sẽ không phù hợp với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất sẽ gây ra sự bất ổn cho xã hội. Do đó mộ phương thức sản xuất hiệu quả thì phải có một quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất.

Qua đó ta thấy việc nghiên cứu mói quan hệ biện chứng tác động của quy luật quan hệ sản xuất - lực lượng sản xuất là hết sức cần thiết. Đặc biệt trong thời kỳ hiện nay xã hội đang có những thay đổi và biến đọng, một trong những nguyên nhân tan rã của hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu là do các nước đã xây dựng mô hình chủ nghĩa xã hội không phù hợp giữa quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất. ở nước ta cũng vậy, sau năm 1954 Miền Bắc tiến lên chủ nghĩa xã hội. Trong quá trình đổi mới đất nước, do nóng vội nên Đảng ta đã mắc phải sai lầm đó là duy trì quá lâu quan hệ sản xuất theo chính sách tập trung bao cấp. Vì thế mà kinh tế nước ta chậm phát triển rơi vào tình trạng khủng hoảng trong suốt thời gian dài.

Đề tài gồm 2 phần cơ bản sau:

Chương I: Quy luật quan hệ sản xuất - lực lượng sản xuất những quy luật cơ bản của phép biện chứng suy vật.

Chương II: Biểu hiện của ba quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật. Từ sự tác động của quy luật quan hệ sản xuất- lực lượng sản xuất