Đối lập với các quan điểm triết học cũ, phép biện chứng duy vật khẳng định rằng tất cả các sự vật, hiện tượng tồn tại trong thực tại khách quan đều chứa đựng trong nó mâu thuẫn. Sự hình thành và phát triển của mâu thuẫn là do cấu trúc tự thân vốn có bên trong của sự vật, hiện tượng quy định

Mâu thuẫn là hiện tượng phổ biến, có mặt trong tất cả các lĩnh vực tự nhiên, xã hội, cũng như tư duy của con người . Trong hoạt động kinh tế mâu thuẫn cũng mang tính phổ biến chẳng hạn cung cầu, tích lũy tiêu dùng, tính kế hoạch hoá của từng xí nghiệp, công ty với tính tự phát vô chính phủ của nền sản xuất hàng hoá ...

Mẫu thuẫn tồn tại một cách khách quan, từ khi sự vật xuất hiện đến khi sự vật kết thúc. Trong mỗi sự vật, mẫu thuẫn hình thành không chỉ có một mà có thể có nhiều mâu thuẫn. Mẫu thuẫn này mất đi thì mâu thuẫn khác lại hình thành. Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập tạo thành mâu thuẫn diễn ra không ngừng vì thế sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan thường xuyên phát triển và biến đổi không ngừng. Do đó có thể nói rằng mâu thuẫn là nguồn gốc và động lực của mọi quá trình phát triển.

Kết cấu đề tài:

I. Lý luận chung

II. Mâu thuẫn biện chứng trong quy trình xây dựng nền kinh tế tư tưởng định hướng xã hội chủ nghĩa.