Mở đầu

Trong suốt chiều dài lịch sử của từng dân tộc và của cả nhân loại, dù ở thời đại nào tầng lớp trí thức cũng luôn luôn đại diện cho trí tuệ đương thời, được coi là người " xung kích " cho sù tiến bộ của xã hội. Vì vậy cả trong lý luận và thực tiễn, vấn đề trí thức đã thu hút được sù quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà chính trị và khoa học.

Khi nghiên cứu về cơ cấu xã hội Việt Nam thời thuộc Pháp, người ta thường đề cập đến sự hình thành và đặc điểm của giai cấp công nhân, giai cấp tiểu tư sản hay tư sản. Nhưng ở các nước thuộc địa, phụ thuộc như Việt Nam - nơi giai cấp công nhân kém phát triển, tiểu tư sản và tư sản non yếu, trình độ dân trí thấp thì trí thức có vai trò đặc biệt quan trọng, " thường là người phát ngôn các nguyện vọng dân chủ và vào thời kỳ đầu của phong trào giải phóng dân tộc, họ thường trở thành người đại diện cho những lợi Ých cơ bản của nhân dân" [2;20]. Vì thế có nghiên cứu về trí thức, chúng ta mới có cái nhìn toàn diện và sâu sắc về xã hội Việt Nam , đặc biệt là về phong trào giải phóng dân tộc nhất là những năm đầu thế kỷ XX- được coi là giai đoạn bản lề với rất nhiều biến động của lịch sử Việt Nam . Chuyên đề" Cơ cấu kinh tế- xã hội Việt Nam thời thuộc địa 1858 - 1945" của PGS. TS Nguyễn Văn Khánh đã gợi mở ra cho chúng tôi những hướng tiếp cận khác nhau về vấn đề này với việc đi sâu tìm hiểu cụ thể điều kiện hình thành, cơ cấu kinh tế và đặc điểm của trí thức Việt Nam .