MỞ ĐẦU

Nho giáo là một trong những dòng triết học ra đời từ thời Cổ đại ở Trung Quốc, nhưng ảnh hưởng của nó đối với Trung Hoa thì vô cùng lớn. Thậm chí, chúng ta không thể nghiên cứu Trung Quốc tách rời Nho giáo. Ban đầu khi được truyền bá vào Việt Nam, Nho giáo đã được sử dụng như một thứ vũ khí để thể hiện sức mạnh và tham vọng đồng hoá người Phương Nam của phong kiến Phương Bắc. Triết học Nho giáo chủ yếu bàn về các vấn đề chính trị, đạo đức luân lý. Nếu lược bỏ đi âm mưu, tham vọng xâm lược của phong kiến Phương Bắc ẩn mình trong Nho giáo thì Nho giáo cũng là một học thuyết rất tuyệt vời cho một tộc người còn rất non trẻ trong phát triển tư tưởng, văn hoá, tính dân tộc như người Phương Nam lúc bấy giờ. Người Việt đã rất thông minh nắm lấy cơ hội đó làm cho quá trình "Hán hoá" và truyền bá Nho giáo của người Hán vào Việt Nam thật đặc biệt. Văn hoá Hán và Nho giáo được người Việt tiếp biến có chọn lọc. Qua lăng kính của người Việt, Nho giáo bị "khúc xạ" và mang những nội hàm mới. Nói về Việt Nam và văn hoá Việt Nam lại không thể không kể đến Nho giáo. Trong quá trình du nhập, tồn tại và phát triển ở Việt Nam, Nho giáo đã góp phần to lớn trong việc kiến tạo bộ mặt văn hoá Việt Nam. Đặc biệt, chúng ta lại không thể không nói tới con người Việt bởi con người với các giá trị tinh thần, đạo đức, thẩm mỹ… chính là biểu hiện rõ nhất của cái gọi là " Văn hoá của một dân tộc".

Lịch sử sản xuất, đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt đã hình thành các giá trị đạo đức cho người Việt nhưng không thể phủ nhận vai trò của Nho giáo. Nếu sản xuất và đấu tranh giữ nước là thực tiễn hình thành các giá trị đạo đức truyền thống của người Việt thì Nho giáo chính là hệ thống lý luận làm cho các giá trị đạo đức đó được khái quát lại, thâu tóm lại một cách sâu sắc, có tính "tự giác" và trở thành chuẩn mực cho các thế hệ người Việt. Quan hệ giữa tư tưởng đạo đức của Nho giáo và đạo đức của người Việt là quan hệ có tính hai chiều. Tư tưởng đạo đức của Nho giáo được từng chọn làm chuẩn mực để giáo dục đạo đức cho người Việt và đặt dấu ấn rất rõ ràng vào nhân cách người Việt. Ngược lại, qua thực tiễn phát triển tư tưởng đạo đức xuất phát từ nhu cầu tự thân của người Việt, các phạm trù đạo đức của Nho giáo được mở rộng nội hàm và trở nên phong phú, thể hiện tính phù hợp trong nhiều thời đại. Việc nghiên cứu tư tưởng đạo đức Nho giáo và vai trò, ảnh hưởng của nó trong việc xây dựng, hoàn thiện đạo đức con người Việt Nam trong lịch sử và hiện nay nhằm khẳng định những giá trị đạo đức tốt đẹp, bền vững mà con người Việt Nam đã bồi đắp trong lịch sử và rút ra những giá trị, đóng góp của tư tưởng đạo đức Nho giáo trong hoàn thiện đạo đức con người Việt Nam trong lịch sử và hiện nay. Đặc biệt , trong bối cảnh hội nhập và sự thay đổi trong định hướng giá trị nhân cách của người Việt Nam, việc phát triển con người Việt Nam bền vững cần có cơ sở triết học vững chắc nhằm vừa đảm bảo, duy trì các giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp mà vẫn chứa đựng yếu tố năng động, hiện đại.