I. Lí luận về Nhà nước và vai trò của Nhà nước với nền kinh tế theo lí luận triết học Mac - Lênin

1. Lí luận về bản chất và chức năng của Nhà nước

a. Bản chất của Nhà nước

Nhà nước là một phạm trù lịch sử. Nhà nước không đồng nghĩa với xã hội. Nhà nước chỉ ra đời và tồn tại trong một giai đoạn nhất định của sự phát triển lịch sử và nhà nước sẽ mất đi khi những cơ sở tồn tại của nó không còn nữa.

Lịch sử cho thấy không phải khi nào xã hội cũng có nhà nước.Trong xã hội nguyên thủy, do kinh tế còn thấp kém chưa có sự phân chia giai cấp cho nên chưa có nhà nước.Đứng đầu các thị tộc và bộ lạc là các tộc trưởng do nhân dân bầu ra, quyền lực của những người đứng đầu thuộc về uy tín và đạo đức, việc điều chỉnh quan hệ xã hội được thực hiện bằng những quy tắc chung. Trong tay họ không có và không cần một công cụ cưỡng bức đặc biệt nào.

Lực lượng sản xuất phát triển đã dẫn đến sự ra đời chế độ tư hữu, xã hội phân chia thành những giai cấp đối kháng. Quan hệ người áp bức bóc lột người thay thế quan hệ bình đẳng, hợp tác tương trợ. Mâu thuẫn giữa giai cấp bóc lột và giai cấp bị bóc lột ngày càng sâu sắc, cuộc đáu trnh giữa các giai cấp đó không ngừng diễn ra và ngày càng quyết liệt không thể điều hòa được. Đển bảo vệ lợi ích giai cấp ích kỉ của mình, đàn áp sự ohanr kháng của giai cấp nô lệ, bắt họ phải phục tùng tuân theo những trật tự do mình đặt ra, giai cấp chủ nô đã lập ra bộ máy bạo lực,trấn áp.Bộ máy đó là nhà nước. Vậy nhà nước là tổ chức chính trị của giai cấp thống trị về kinh tế nhằm bảo vệ trật tự hiện hành và đàn áp sự phản kháng của các giai cấp khác.

Nhà nước đầu tiên trong lịch sử là nhà nước chiếm hữu nô lệ.Nhà nước này xuất hiện trong cuộc đấu tranh không điều hòa giữa giai cấp chủ nô và nô lệ.Tiếp đến là nhà nước phong kiến.Nhà nước tư bản cũng xuất hiện từ mâu thuẫn đối kháng vốn có của mọi xã hội ấy. ở đâu có mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa thì ở đó nhà nước xuất hiện.Lênin nhận định: nhà nước là sản phẩm và biểu hiện của những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được. Bất cứ ở đâu, hễ lúc nào, chừng nào mà về mặt khách quan, những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được thì nhà nước xuất hiện.Và ngược lại: sự tồn tại của nhà nước chứng tỏ rằng những mâu thuẫn giai cấp là không thể điều hòa được.

Như vậy, nhà nước không phải là cái bẩm sinh sẵn có, không phải là cái được sinh ra từ bên ngoài xã hội áp đặt vào xã hội, cũng không phải do ý muốn chủ quan của một cá nhân hay một giai cấp nào, sự ra đời và tồn tại của nó là một tất yếu khách quan “từ nhu cầu phải kiềm chế sự đối lạp giữa các giai cấp”, làm cho cuộc đấu tranh giữa “những giai cấp có quyền lợi kinh tế mâu thuẫn nhau đó, không thể đi đến chỗ tiêu diệt lẫn nhau và tiêu diệt luôn xã hội... và giữ cho sự xung đột đó nằm trong “vòng trật tự”. Trật tự đó hoàn toàn cần thiết để duy trì chế độ kinh tế trong đó giai cấp này bóc lột giai cấp khác.Đương nhiên, giai cấp lập ra và sử dụng bộ máy nhà nước là giai cấp có thế lực nhất, giai cấp nắm trong tay sức mạnh kinh tế, là người chủ tư liệu sản xuất (suy cho cùng thì địa vị ấy củng do lịch sử quy định)