Nét Chấm Phá Của Bức Điêu Khắc Truyền Thần
(Nguyên Tác: A Chinese Mosaic)
Tác giả: Bette Bao Lord
Dịch giả: Phan Lê Dũng
..........
Khi nghe hai chữ Trung Hoa có lẽ chẳng có người Việt Nam nào tránh khỏi vấn đề bị đánh động phải suy tưởng ít nhiều. Sự suy tưởng đó nếu chẳng là những vấn đề sôi bỏng của thời sự như những vấn đề nội trị của Trung Hoa, những quan hệ ngoại giao giữa Trung Hoa và các nước khác thì cũng là những vấn đề văn chương như những bài thơ cổ thi Trung Hoa vẫn nổi tiếng ngàn đời phóng khoáng.
Đề tài Trung Hoa với người Việt Nam có thể là một đề tài chính trị cận đại như vấn đề Thiên An Môn, như vấn đề Đánh Tư Sản Mại Bản ở Chợ Lớn, có thể là một đề tài chính trị đã qua như phong trào Trăm Hoa Đua Nở, như cuộc Vạn Lý Trường Chinh và cũng có thể xa vời như những vần thơ của Lý Bạch, Đỗ Phủ hoặc Bạch Cư Dị. Sau bao nhiêu cuộc thăng trầm của lịch sử số phận của Trung Hoa dường như đã đi đôi với số phận của Việt Nam và người Việt Nam dường như lúc nào cũng nhìn vào số phận Trung Hoa để rút ra những bài học quý giá về cả các cách nhân sinh quan xử thế lẫn các đòn phép chính trị của người dân Trung Hoa. Đã không biết bao nhiêu thế hệ Việt Nam mang ảnh hưởng Trung Hoa nếu không về phương diện này thì cũng là về phương diện khác, đồng ý với Trung Hoa, bài xích Trung Hoa, vọng ngoại như Trung Hoa, ăn mặc kiểu Trung Hoa, tôn thờ Trung Hoa, khinh bỉ Trung Hoa nhưng có lẽ chưa có thế hệ nào bỏ qua Trung Hoa bao giờ. Yếu tố địa lý đã khiến người Việt Nam cảm thông nền văn hóa Trung Hoa chẳng khác nào như cảm thông chính nền văn hóa Việt Nam.