ĐẶT VẤN ĐỀ

Nấm Cryptococcus neoformans (C. neoformans) là căn nguyên hàng đầu gây viêm màng não ở bệnh nhân AIDS [63]. Đây là một bệnh nhiễm trùng của hệ thần kinh trung ương với các đặc điểm của viêm màng não tăng tế bào lympho. Bệnh có tỉ lệ tử vong cao và có thể để lại những di chứng như mù, rối loạn tâm thần, liệt…nếu không được chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời [21].

C. neoformans là một loại nấm có khả năng gây bệnh cả ở người và động vật. Loại nấm này thường phát triển ở trong phân chim bồ câu, cũng có thể phân lập được trong gỗ mục của cây bạch đàn và một số loài cây ở Nam Mỹ [40]. Bệnh không lây truyền từ động vật sang người. Người nhiễm bệnh do tiếp xúc trực tiếp hoặc do hít phải bào tử nấm phát tán trong không khí, có trường hợp lây qua ghép tạng khi tạng ghép lấy ở người bị nhiễm nấm.C. neoformansthường gây bệnh trên những cơ địa suy giảm miễn dịch, đặc biệt là trên bệnh nhân nhiễm HIV/AIDS, nú có thể gây bệnh ở hầu hết các cơ quan như: viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, viêm phổi, nhiễm trùng da, viêm gan, viêm cơ tim, viêm phúc mạc vv…, trong đó viêm màng não là thể bệnh thường gặp nhất [48], [52], [71].

Bệnh được tìm thấy ở khắp các khu vực trên thế giới với tỉ lệ nhiễm và tử vong là khác nhau. Ở các nước phát triển, tỉ lệ bệnh vào khoảng 5 - 10%.Tại Mỹ, châu Âu, châu Úc, tỉ lệ viêm màng não do nấm C. neoformans ở bệnh nhân HIV/ AIDS hiện nay khoảng 5- 10 %, tỉ lệ tử vong vào khoảng 6% [7], [40]. Ở vùng châu Phi cận Sahara viêm màng não do nấm C. neoformans là căn nguyên chính gây tử vong ở bệnh nhân HIV/AIDS, tỉ lệ mắc rất cao, tới 64-91% và tỉ lệ tử vong vào khoảng 30-50%,đặc biệt ở vùng Zimbabwe tỉ lệ lên tới 45% [40], [53]. Ở Đông Nam Á tỉ lệ bệnh là 25 -30% [34]. Ở Thái Lan là 19-38% [53].