LỜI MỞ ĐẦU

1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Ngày nay vấn đề nhân cách được nhiều khoa học quan tâm nghiên cứu. Trong quá trình phát triển của các khoa hoc, đặc biệt là các khoa hoc xã hội, nghiên cứu về con người nói chung và nhân cách nói riêng là một đòi hỏi tất yếu.

Ở Việt Nam, trong sự nghiệp đổi mới đất nước, Đảng và Nhà nước đặc bịêt coi trọng nguồn lực con người. Muốn công nghiêp hoá, hiện đại hoá đất nước thành công thì phải đặt con người lên vị trí trung tâm, phải có con người đạo đức trí tuệ. Xây dựng con người xã hội chủ nghĩa Việt Nam phải gắn liền với xây dựng nhân cách phát triển hài hoà.

Trong khoa học tâm lý, nhân cách là vấn đề trung tâm và hết sức rộng lớn, trong đó mỗi chuyên nghành lại đi sâu vào những lĩnh vực khác nhau. Giống như các chuyên nghành khác, tâm lý học pháp lý cũng nghiên cứu nhân cách nhưng đối tượng mà nó hướng tới là nhân cách của những người tham gia tố tụng như: bị can, bị cáo, người phạm tội, luật sư, kiểm sát viên.

Trong các nhóm xã hội, phạm nhân là nhóm người đăc biệt. Họ là những người đã phạm lỗi lầm nghiêm trọng trong quá khứ, bị đưa ra xét xử, bị kết án tù và hiện đang phải chấp hành hình phạt tù tại trại giam. Theo các nhà tâm lý học pháp lý, ở phạm nhân có nhiều nét nhân cách tiêu cực, có nhiều biểu hiện lệch lạc trong lĩnh vực động cơ. Ngoài ra, trong tâm lý học tội phạm từ lâu cũng đã tồn tại quan điểm cho rằng, phạm nhân là những người có nhiều điểm tâm lý không phù hợp với yêu cầu, đòi hỏi của xã hội và đây chính là một trong những nguyên nhân đưa họ đến hành vi phạm tội. Thời gian phạm nhân chấp hành hình phạt tại trại giam là thời gian diễn ra nhiều diễn biến tâm lý phức tạp trong con người họ. Đây có lẽ là một trong những lí do khiến không ít nhà tâm lý học chọn phạm nhân làm khách thể nghiên cứu, thậm chí trong tâm lý học còn xuất hiện nhiều chuyên nghành nghiên cứu về phạm nhân: tâm lý học tội phạm, tâm lý học cải tạo.

Trên thực tế, từ trước đến nay, trên thế giới có rất nhiều các công trình khoa học nghiên cứu về nhân cách, đặc điểm nhân cách, tuy nhiên vẫn chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu về nhân cách phạm nhân một cách sâu sắc. Mặc dù đây là một vấn đề có ý nghĩa rất lớn cả về mặt lí luận và thực tiễn.

Về mặt lí luận, nghiên cứu nhân cách phạm nhân góp phần làm rõ hơn các quan điểm về nhân cách, đặc điểm nhân cách. Đồng thời bổ sung vào các công trình nghiên cứu tâm lý học về nhân cách.

Về mặt thưc tiễn, nghiên cứu nhân cách phạm nhân nhằm chỉ ra các phẩm chất tâm lý tích cực, tiêu cực ở phạm nhân, giúp họ phát huy các phẩm chất tích cực; chỉ ra những thay đổi về nhân cách, đặc điểm nhân cách của họ trong thời gian chấp hành hình phạt tù. Đồng thời, tìm ra các phương pháp cải tạo phù hợp cũng như những trợ giúp xã hội cho phạm nhân, đưa ra các hướng mới trong nghiên cứu quá trình tái hoà nhập xã hội của họ. Nghiên cứu nhân cách phạm nhân còn có ý nghĩa quan trọng đối với thực tiễn phòng ngừa tội phạm, và hoạt động của các cán bộ trại giam

Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi chọn vấn đề “Đặc điểm nhân cách của phạm nhân” là vấn đề nghiên cứu cho khoá luận tốt nghiệp của mình.

2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Làm rõ đặc điểm nhân cách của phạm nhân, những điểm tích cực, tiêu cực. Từ đó, đưa ra kiến nghị cho công tác giáo dục, cải tạo phạm nhân tại trại giam.

3. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Khái quát cơ sở lý luận về nhân cách, đặc điểm nhân cách

- Khảo sát về thực trạng và nghiên cứu phạm nhân ở một số khía cạnh: đặc điểm nhân cách phạm nhân, các nguyên nhân tâm lý- xã hội dẫn họ đến hành vi phạm tội, những thay đổi tâm lý trong thời gian chấp hành hình phạt tại trại giam.

- Đưa ra một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả quá trình giáo dục cải tạo phạm nhân.

4. ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU

- Đối tượng nghiên cứu

Đặc điểm nhân cách của phạm nhân.

- Khách thể nghiên cứu

Phạm nhân đang chấp hành hình phạt tù tại trại giam.

Ngoài ra, chúng tôi có tiến hành thu thập và lấy ý kiến của một số cán bộ giáo dục, quản giáo trại giam.

5. GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU

- Về khách thể nghiên cứu:

Chúng tôi chỉ tiến hành điều tra,khảo sát trên một số lượng hạn chế các phạm nhân hiện đang thi hành án tại trại giam.

- Nội dung:

Vấn đề nhân cách là một vấn đề phức tạp và đến nay vẫn còn nhiều tranh luận trong giới khoa học. Trong khoá luận này, chúng tôi đi vào tìm hiểu đặc điểm nhân cách của các phạm nhân được nghiên cứu, tìm hiểu các nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn họ tới hành vi phạm tội. Trong đó, đặc biệt chú trọng đến các nguyên nhân liên quan đến bản thân phạm nhân, gia đình và các yếu tố xã hội khác.

6. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Qua quá trình tổ chức nghiên cứu, tiếp xúc với các phạm nhân, tôi cho rằng nhân cách của phạm nhân có những nét đặc trưng, khác biệt so với các đối tượng khác. Sự khác biệt này biểu hiện trên nhiều mặt khác nhau: nhận thức, cảm xúc, hành vi, các thuộc tính tâm lí nhân cách.

7. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu;

- Trắc nghiệm nhân cách của Cattell;

- Phương pháp phỏng vấn sâu;

- Phương pháp nghiên cứu hồ sơ phạm nhân;

- Phương pháp thống kê toán học

8. BỐ CỤC KHOÁ LUẬN

Ngoài phần mở đầu, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, khoá luận này bao gồm 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lý luận

- Chương 2: Tổ chức nghiên cứu

- Chương 3: Kết quả nghiên cứu thực tiễ