I. Đặt vấn đề:

Bối cảnh của Đổi Mới: thực trạng trước Đổi Mới và quyết định đổi mới của Đảng.

Sau chiến thắng lịch sử mùa xuân 1975 đất nước ta bắt đầu bước vào quá trình khôi phục và phát triển đất nước. Tuy nhiên chúng ta vấp phải rất nhiều khó khăn và mâu thuẫn trong kinh tế.

Nến kinh tế tăng trưởng chậm, lạm phát nghiêm trọng. Nhiều chỉ tiêu chủ yếu của kế hoạch 5 năm lần thứ 2 và 3 không thực hiện được. Cơ sở vật chất kĩ thuật yếu kém, thiếu đồng bộ, trình độ kĩ thuật lạc hậu. Đại bộ phận vẫn là lao động thủ công, nền kinh tế chủ yếu là sản xuất nhỏ, phân công lao động xã hội kém phát triển, năng suất lao động rất thấp. Sản xuất phát triển chậm chạp, không đủ cho tiêu dùng, làm không đủ ăn phải dựa vào bên ngoài rất lớn. Phân phối lưu thông rối ren. Thị trường, tài chính tiền tệ không ổn định. Ngân sách nhà nước bội chi liên tục. Giá cả thì leo thang từng ngày. Ví dụ chỉ số giá năm 1975 là 1 lần thì 1980 là 2,5 lần và 1985 đã là 38,5 lần. [g.t lịch sử kinh tế tr.399]. Do đó đời sống nhân dân ngày càng khó khăn, nhất là công nhân viên, lực lượng vũ trang và một bộ phận nông dân. Tiêu cực và bất công xã hội tăng lên. Trật tự xã hội bị giảm sút. Lòng tin của nhân dân vào Đảng bị lung lay, nguy cơ mất chính quyền là rất lớn.

(1)Tốc độ tăng GDP so với lạm phát giai đoạn 1976-1985

Nguyên nhân của tình trạng trên về mặt chủ quan:

+ Trước Đổi Mới, trong công cuộc cải tạo CNXH chúng ta có những biểu hiện nóng vội, muốn xoá bỏ ngay các thành phần kinh tế phi XHCN, nhanh chóng biến kinh tế tư bản tư nhân thành quốc doanh, nhưng thực tế cho thấy lực lượng sản xuất bị kìm hãm không chỉ trong trường hợp quan hệ sản xuất lạc hậu mà cả trong trường hợp quan hệ sản xuất không đồng bộ, có những yếu tố đi quá xa so với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

+ Cải tạo một cách gò ép, chạy theo số lượng không coi trọng chất lượng, buông lỏng quản lý. Cơ chế kế hoạch hoá tập trung quan liêu bao cấp được duy trì quá lâu. Nhiều chính sách thể chế lỗi thời chưa được bãi bỏ. Một số cải tiến được đưa ra nhưng mang tính chắp vá, thiếu đồng bộ, không ăn khớp thậm chí trái ngược nhau.

Nói tóm lại mô hình kinh tế kế hoạch hoá tập trung đã là sức cản lớn cho sự phát triển kinh tế xã hội. Cuộc sống đòi hỏi cấp thiết phải thay đổi mô hình cũ bằng mô hình mới phù hợp hơn để đưa đất nước khỏi khủng hoảng.

Nhận thức được yêu cầu cấp thiết đó. Đại hội VI (12/1986) của Đảng đã đánh dấu một mốc lịch sử quan trọng trên con đường đổi mới toàn diện và sâu sắc ở nước ta.

Đại hội là điểm khởi đầu cho quá trình đổi mới. Và từ sau đó Đại hội VII (6/1991); Đại hội VIII (6/1996); Đại hội IX (4/2001) và gần đây nhất là Đại hội X (4/2006) đã tiếp tục khẳng định, bổ xung và hoàn thiện các chủ trương, chính sách đổi mới. Trong từng thời kì, từng giai đoạn..các biện pháp cụ thể có thể khác nhau. Tuy nhiên trong suốt quá trình Đổi mới, Đảng luôn giữ quan điểm : “Đổi mới kinh tế là trọng tâm nhưng đồng thời phải đổi mới cả chính trị và các mặt khác của xã hội”.

Vậy tại sao Đảng lại có quan điểm như vậy, chúng ra sẽ tìm hiểu cơ sở lí luận triết học của quá trình đó thông qua những lập luận dưới đây.